Ontdekken of het onderwijs bij je past én direct het verschil maken

Werken in het onderwijs terwijl je nog studeert. Niet als stagiair, maar als volwaardig ondersteuner van docenten en leerlingen. Vanaf augustus krijgen jonge mensen in de Onderwijsregio Almere-Lelystad daarvoor een nieuwe kans via een educatief dienjaar van Stichting Proefwerk. Het doel: leerlingen en docenten direct ondersteunen én jonge mensen de kans geven om te ontdekken of werken in het onderwijs bij hen past. Zo kunnen zij vanuit de praktijk een bewuste keuze maken voor een eventuele onderwijsbevoegdheid.

Stichting Proefwerk werkt al vijf jaar met studenten en starters die een schooljaar lang meedraaien op scholen in het basis- en voortgezet onderwijs. Inmiddels zijn zo’n 250 Proefwerkers – zo worden de deelnemers genoemd – actief op ongeveer tachtig scholen in Nederland. De samenwerking met de Onderwijsregio Almere-Lelystad is bijzonder, omdat vier Flevolandse schoolbesturen (ASG, Het Baken, Aeres en Porteum) gezamenlijk optrekken om deze aanpak regionaal uit te rollen. Vanaf augustus zijn er binnen de onderwijsregio ongeveer vijftig leerwerkplekken beschikbaar, verdeeld over deze vier besturen. Ook hogescholen en universiteiten werken mee aan het programma, onder meer op het gebied van werving, begeleiding en de doorstroom naar een onderwijsbevoegdheid.

“Voor ons is dit geen pilot”, zegt Sophie Berger, hoofd regiomanagement. “De inzet van jonge mensen op scholen doen we al jaren. Wél nieuw is dat vier besturen samen met de onderwijsregio de handen ineenslaan om dit op grotere schaal mogelijk te maken. De besturen hebben gezegd: wij hebben hierin een maatschappelijke verantwoordelijkheid om het lerarentekort aan te pakken. Daarmee loopt Flevoland voorop en kan de regio een voorbeeld zijn voor andere onderwijsregio’s.”

Van coronahulp naar carrièrekans

De oorsprong van Proefwerk ligt in de coronaperiode, vertelt medeoprichter Piter-Jan Goodijk. “Studenten hielpen toen leerlingen die thuis kwamen te zitten met hun schoolwerk. Het was zo’n succesvolle vrijwilligersactie dat het initiatief is uitgegroeid uit tot een maatschappelijke non-profitorganisatie.” Daarnaast zag Piter-Jan dat er in het onderwijs weinig mogelijkheden waren voor jonge mensen om laagdrempelig kennis te maken met het vak. “In het bedrijfsleven bestaan allerlei traineeships waarmee jonge professionals kunnen ontdekken wat bij hen past. In het onderwijs zie je die route veel minder. Tegelijkertijd merkten we dat veel academisch geschoolde studenten het onderwijs nauwelijks als loopbaanoptie overwegen. Dat vonden wij zonde. Daarom wilden we deze mensen de kans geven om een jaar lang mee te draaien op een school en zelf te ervaren wat werken in het onderwijs betekent.”

Die ervaring blijkt vaak meer impact te hebben dan vooraf gedacht. Deelnemers ontdekken niet alleen hoe het onderwijs werkt, maar ontwikkelen ook vaardigheden die in vrijwel iedere loopbaan van pas komen. “Ik geloof oprecht dat je in twee jaar onderwijs minstens zoveel leert als in een traineeship bij een groot bedrijf”, zegt Piter-Jan. “Je leert presenteren, samenwerken, leidinggeven, omgaan met verschillende mensen en je krijgt een uniek inkijkje in wat er speelt in de samenleving.”

Meer dan een bijbaan

Een Proefwerker werkt minimaal één of twee dagen per week op een school en verbindt zich voor een heel schooljaar. Dat vraagt inzet en verantwoordelijkheid.“Dit is niet zomaar een bijbaan”, zegt Sophie. “Je begint vaak vroeg, je werkt in een dynamische omgeving en er wordt veel van je verwacht. We vragen deelnemers om zich echt te committeren aan een school en aan de leerlingen.”

Juist daarin onderscheidt Proefwerk zich van veel andere onderwijsroutes. De organisatie richt zich nadrukkelijk op jonge mensen die het onderwijs normaal gesproken misschien niet zo snel zouden overwegen. Studenten en starters uit uiteenlopende vakgebieden krijgen de kans om zonder directe verplichtingen kennis te maken met het onderwijs en te ontdekken of het vak bij hen past.

Proefwerkers ondersteunen docenten onder meer bij basisvaardigheden zoals rekenen en taal, maar ook bij huiswerkbegeleiding, examentrainingen en individuele begeleiding van leerlingen. Ze staan nooit zelfstandig voor de klas, maar werken altijd onder begeleiding van een docent. “Het gaat erom dat je leerlingen nét dat extra steuntje kunt geven”, zegt Sophie. “Soms help je bij een vak als wiskunde of economie, soms begeleid je een leerling bij plannen en organiseren. Je hebt veel persoonlijk contact met leerlingen en kunt echt verschil maken.”

Intensieve begeleiding

De begeleiding is intensief. Om te beginnen zorgt Proefwerk voor een zorgvuldige match tussen deelnemer, school en opdracht. Sophie: “We kijken welk profiel het beste past bij de vraag van de school en de werkzaamheden die daarbij horen.” En natuurlijk staan de deelnemers er niet alleen voor. Iedere Proefwerker krijgt begeleiding van een regiomanager die zeer regelmatig, ongeveer elke twee weken, contact onderhoudt met zowel de deelnemer als de school.Ook is er de Proefwerk Academie. Tijdens maandelijkse opleidingsdagen verdiepen Proefwerkers zich in thema’s als kunstmatige intelligentie, burgerschap en inclusief onderwijs. “We willen deelnemers een bredere blik op het onderwijs geven”, zegt Sophie. “Ze ontmoeten andere Proefwerkers, wisselen ervaringen uit en krijgen handvatten die ze direct op school kunnen toepassen.” Tijdens de opleidingsdagen worden de deelnemers gewoon doorbetaald.

Waardevol, ook als je geen leraar wordt

Hoewel Proefwerk hoopt dat de deelnemers enthousiast worden voor het onderwijs, is dat niet het enige doel. “Voor sommige deelnemers is dit het begin van een carrière in het onderwijs,” vertelt Piter-Jan. “In het begin waren we positief verrast door het aantal deelnemers dat uiteindelijk voor het onderwijs koos. Dat zagen we toen vooral als een mooie bonus. Inmiddels weten we dat ongeveer een derde van onze deelnemers uiteindelijk een onderwijsbevoegdheid gaat halen. Daarom is dat nu een expliciet doel van ons programma geworden.”

Dat dit geen theoretische ambitie is, blijkt uit eerdere ervaringen in de regio. Zo heeft Porteum in Lelystad via Proefwerk inmiddels een docent economie gevonden en heeft Aeres Almere twee voormalige Proefwerkers in dienst genomen als bevoegd docent wiskunde en informatica.

Je leert presenteren, samenwerken, leidinggeven en krijgt een uniek inkijkje in wat er speelt in de samenleving.

Piter-Jan Goodijk

Anderen kiezen uiteindelijk voor een heel ander beroep. Maar vrijwel iedereen geeft aan dat dit jaar van grote waarde is geweest voor hun persoonlijke ontwikkeling.Sophie ziet dat ook terug in de praktijk. “We horen vaak dat deelnemers veel zelfvertrouwen hebben opgedaan. Zo was er een rechtenstudent die het altijd best spannend vond om voor groepen te spreken. Maar nu staat ze in de rechtbank en voelt ze zich zelfverzekerd dankzij haar ervaring voor de klas. Die vaardigheden neem je de rest van je leven mee.”Piter-Jan vult aan: “Je leert hoe verschillend mensen en leefwerelden kunnen zijn. Mensen die misschien nooit op een vmbo-school zouden komen, ontdekken hoe waardevol die ervaring is. Dat vergroot hun blik op de maatschappij.”

Wanneer is het educatief dienjaar geslaagd? Volgens Sophie en Piter-Jan is het antwoord eenvoudig: als scholen en Proefwerkers na afloop kunnen terugkijken op een schooljaar waarin leerlingen en docenten goed zijn ondersteund én er opnieuw een groep jonge mensen enthousiast is geraakt over werken in het onderwijs.

Voor wie is dit een kans?

Het educatief dienjaar richt zich vooral op hbo- en wo-studenten of net afgestudeerden uit de regio Almere-Lelystad. De studierichting maakt daarbij weinig uit. Van wiskunde tot psychologie en van rechten tot kunstmatige intelligentie: studenten van uiteenlopende opleidingen kunnen deelnemen.Belangrijker dan de studierichting of ervaring zijn persoonlijke eigenschappen zoals initiatief tonen, flexibel kunnen schakelen, geduld hebben en stevig in je schoenen staan.

Als een leerling dankzij jouw hulp een stap vooruit zet, merk je dat je er echt toe doet.

Sophie Berger

Voor iedereen die nog twijfelt heeft Piter-Jan een duidelijke boodschap:“Dit is een kans die je eigenlijk niet moet laten lopen. Of je later nu docent wordt of niet, je ontwikkelt vaardigheden waar je je hele carrière profijt van hebt. En ondertussen draag je ook nog eens bij aan een maatschappelijke uitdaging die ons allemaal raakt.”Sophie vult aan: “De voldoening is enorm. Als een leerling dankzij jouw hulp een stap vooruit zet of met meer plezier naar school gaat, merk je dat je er echt toe doet. Dat is iets wat je niet snel ergens anders vindt.”