Hoe geef je leiding aan een school in een snel groeiende stad met een superdiverse leerlingpopulatie en een groot lerarentekort? Met die vraag in gedachten ontwikkelde Hogeschool Windesheim, in opdracht van de Onderwijsregio Almere-Lelystad, de nieuwe post-hbo leergang grootstedelijk schoolleiderschap. In februari is de eerste groep gestart met zeven schoolleiders uit het primair onderwijs: vijf uit Almere en twee uit Lelystad. 

De vraag naar deze leergang komt echt uit het werkveld

De leergang richt zich op vraagstukken die specifiek spelen in een grootstedelijke onderwijscontext. “De vraag voor deze opleiding komt echt uit het werkveld,” vertelt Dorien Bosselaar van Hogeschool Windesheim, die de ontwikkeling van de leergang heeft geleid. “Schoolleiders in deze regio lopen tegen uitdagingen aan die typisch zijn voor een groeiende stad. Tegelijkertijd hebben we hier te maken met een groot lerarentekort en ook een tekort aan schoolleiders. Dan is de vraag: wat heeft een schoolleider in deze context nodig om zijn of haar werk goed te kunnen doen?”

Drie thema’s

In de leergang staan drie thema’s centraal: gedrag, NT2 en meertaligheid en toekomstgericht organiseren. Daar omheen loopt als rode draad het thema kansengelijkheid.Volgens Dorien hangen die onderwerpen nauw met elkaar samen. “Als leerlingen de Nederlandse taal nog niet goed beheersen, kan dat bijvoorbeeld leiden tot frustratie en gedrag dat lastig is in de klas. Als schoolleider krijg je met dat soort vraagstukken te maken. Tegelijkertijd heb je in Almere in Lelystad vanwege het lerarentekort vaak een heel divers team van leerkrachten, onderwijsassistenten en andere professionals. Hoe organiseer je je school dan zo dat iedereen goed kan bijdragen aan het onderwijs?”

De opleiding duurt acht maanden en bestaat uit tien bijeenkomsten. De deelnemers zijn gestart met twee intensieve dagen waarin zij zich verdiepen in de thema’s en hun eigen vraagstuk formuleren. Daarna volgen bijeenkomsten waarin zij werken aan hun eigen praktijkvraag en nieuwe kennis opdoen. “Het uitgangspunt is steeds: waar loop jij als schoolleider in jouw school tegenaan?” legt Dorien uit. “Vanuit die vraagstukken bouwen we het programma verder op.”

Voor en door de Onderwijsregio

Daarnaast wordt ook samen met het Lectoraat Urban Care & Education een onderzoekscomponent toegevoegd aan de leergang. “Het zou mooi zijn als we over een aantal jaar beter weten wat een schoolleider in de grote stad nodig heeft, zodat we een beroepsprofiel voor die context kunnen neerzetten. Daar kan de Onderwijsregio straks mee uit de voeten bij het werven, behouden en opleiden van schoolleiders.”

Schoolleiders uit de regio hebben meegedacht bij de ontwikkeling van de leergang. Ze gaven daarbij aan dat ze vooral veel behoefte hebben aan meer kennis over deze onderwerpen. Dorien: “Als schoolleider komt er veel op je af en in de waan van de dag heb je niet altijd ruimte om je echt in bepaalde thema’s te verdiepen. Deze leergang biedt de kans om daar samen met collega’s uit dezelfde regio gericht mee aan de slag te gaan.”

Complexe schoolcontext

Een van de deelnemers is Joop Aalbers, schoolleider van OBS De Triangel in Lelystad. Hij besloot zich aan te melden omdat de context van zijn school steeds complexer wordt.“Onze school staat in een nieuwbouwwijk die snel groeit,” vertelt hij. “Je ziet er eigenlijk alle sociale lagen van de samenleving terug. Er komen kinderen naar school die worden gebracht in een dure auto, maar ook kinderen die niet eens een fiets hebben. Dat vraagt van een school een heel andere aanpak. Hoe ga je daar als schoolleider goed mee om?”

Soms is het goed om even uit je eigen school te stappen en met een andere blik te kijken

Volgens Joop helpt de leergang om met een andere blik naar de eigen school te kijken. “Soms is het goed om even uit je eigen school te stappen en samen met collega’s naar dezelfde vraagstukken te kijken. Dat levert nieuwe invalshoeken op.”

Herkenning en uitwisseling

De eerste groep deelnemers bestaat uit schoolleiders uit Almere en Lelystad. Juist die regionale mix blijkt waardevol. “Je merkt dat er veel herkenning is,” zegt Joop. “De context van scholen in deze twee steden lijkt vaak op elkaar. Tegelijkertijd zie je ook verschillen, bijvoorbeeld in de manier waarop scholen omgaan met NT2 of taalonderwijs. Het is interessant om van elkaar te horen wat wel en niet werkt.”

Ook Dorien ziet dat effect. “Schoolleiders staan in hun eigen school vaak vrij alleen. In deze leergang ontdekken ze dat andere collega’s met vergelijkbare vraagstukken te maken hebben. Door die ervaringen te delen voelen mensen zich vaak steviger in hun rol.”

Leren vanuit de praktijk

De deelnemers werken gedurende de leergang aan een eigen praktijkvraag. Daarbij brengen ze samen met hun team in kaart waar de belangrijkste uitdagingen liggen binnen hun school.“Het mooie is dat het programma niet helemaal vastligt,” vertelt Joop. “Als we merken dat we over een bepaald onderwerp meer willen weten, wordt daar ruimte voor gemaakt. Dat maakt het heel praktijkgericht.”

Voor Dorien is dat ook een belangrijk uitgangspunt. “We hebben vooraf een lijn uitgezet, maar de vragen van de deelnemers zijn leidend. Het is tenslotte de eerste keer dat we deze leergang aanbieden, dus we leren zelf ook mee.”

Nieuwe lichting

De eerste editie loopt dit jaar door, maar een volgende groep staat al gepland. In februari 2027 start een nieuwe lichting deelnemers.De leergang is bedoeld voor schoolleiders in het primair en voortgezet onderwijs, maar staat ook open voor leidinggevenden uit het mbo en hbo die met vergelijkbare grootstedelijke uitdagingen te maken hebben. “Iedereen die werkt in een stedelijke omgeving kan hiermee aan de slag. Uiteindelijk draait het om dezelfde vraag: hoe zorg je dat iedere leerling gelijke kansen krijgt?”
Dorien hoopt dat de leergang bijdraagt aan sterk leiderschap in het onderwijs in de regio. “Als deelnemers na afloop het gevoel hebben dat ze zich verder hebben kunnen verdiepen in hun vraagstukken en zich steviger voelen in hun rol als schoolleider, dan is deze leergang voor ons geslaagd.”Ook Joop is tot nu toe positief. “Ik zou collega’s zeker aanraden om mee te doen. Het helpt om met een andere blik naar je eigen school te kijken en nieuwe ideeën op te doen voor de praktijk.”

Meer informatie over de leergang is te vinden op de website van Windesheim: www.windesheim.nl/opleidingen/deeltijd/post-hbo/grootstedelijk-schoolleiderschap